Pn-Pt  6:30 - 17:00

Dyrektor  10:00 - 14:00

Zachowania agresywne

Zachowania agresywne

Zachowania agresywne występują na każdym etapie edukacyjnym, również w okresie przedszkolnym, mogą się różnić jedynie funkcją i nasileniem. Niestety niejednokrotnie dorosły próbując poradzić sobie z agresywnym dzieckiem stosuje kary, co w konsekwencji nie rozwiązuje problemu, a jeszcze bardziej go nasila.

Najbardziej z odpowiednich podziałów dotyczących agresji w wieku przedszkolnym wydaje się być podział odnoszący się do agresji wrogiej i instrumentalnej. Pierwsza z nich nastawiona jest na celowe wyrządzenie krzywdy drugiej osobie, natomiast agresja instrumentalna to sposób na osiągnięcie jakiegoś celu. Agresja wroga u dzieci w wieku przedszkolnym znacznie rzadziej występuje, ponieważ dzieci w takim wieku nie posiadają zasobów, aby komuś celowo wyrządzić krzywdę, zazwyczaj przybiera formę naśladowania zachowań widzianych w telewizji czy grach. Przykładem agresji instrumentalnej jest stosowanie agresji np. popchnięcie w zamiarze odebrania rówieśnikowi zabawki.

W rozwijaniu zachowań agresywnych znaczące jest to jak rodzice, opiekunowie na nie reagują. Anna Brzezińska (2004) przedstawia że dziecko w sytuacjach napotkania jakieś trudności przekraczającej jego możliwości bez uzyskania pomocy dorosłego poprzez narastającą frustrację będzie emanowało zachowaniami agresywnymi, np. atak wściekłości może wywołać w nim w sytuacja w której bardzo się stara i z wielkim trudem zakłada buty, a dorosły i tak je poprawi. Zachowanie rodzica wynika z jego troski o pociechę, a dziecko w swoich oczach poniosło porażkę. Nie znając sposobów wyrażania swojej złości, potrafi uderzyć, ugryźć by tylko pokazać swoje niezadowolenie.

Dziecko 2 letnie i 3 letnie jest bardzo ciekawe świata, nie wystarczy mu oglądanie urządzeń, posiada dużą chęć dotknięcia, przyciśnięcia wszystkiego co ma w zasięgu swojego wzroku. Chętnie odkrywa przyciski na komputerze, pilocie czy telefonie. Jakikolwiek sprzeciw ze strony rodziców wzbudza w nim frustracje, nierzadko ukazującą się zachowaniami agresywnymi na przykład w postaci rzucania przedmiotami.

Straszy przedszkolak sprawdza reakcje otoczenia prowokując. Umiejętnie zabierze zabawkę, pokaże język, przedrzeźni wychowawczynię czy rodzica. Gdy ma większą uwagę ze strony otoczenia np. w supermarkecie potrafi rzucić się na podłogę histerycznie płacząc. Jeśli uderzając kolegę odbierze mu upragnioną piłkę lub gdy awanturą w sklepie sprawi, że mama mu kupi kolejną zabawkę zauważy, że warto swoje zachowanie w kolejnej podobnej sytuacji powtórzyć!

Tak jak już wspomniałam wcześniej bardzo ważna jest reakcja otoczenia na agresję dziecka. Jak można zauważyć wiele zachowań u maluchów wynika z chęci skupienia uwagi na sobie, warto tutaj przeanalizować jak się zachowujemy, gdy dziecko coś „przeskrobie” np. wejdzie na wysoki mebel, zazwyczaj jest to automatyczna i gwałtowna reakcja wynikająca ze strachu o jego bezpieczeństwo. Dziecko uczy się, że takie zachowanie przyciąga uwagę rodzica i będzie je powtarzało, gdy tylko tej uwagi mu zabraknie. Podobnie będzie w sytuacjach, gdy dziecko uderzy rówieśnika, lub gdy rzuci czymś ciężkim np. w telewizor. Kilkulatek potrafi odczytywać sygnały także niewerbalne, np. na pociągnięcie za włosy bądź uszczypanie zareagujemy uśmiechem, dziecko zobaczy, że takie zachowanie jest akceptowalne przez dorosłego.

Wskazówki dla rodziców, gdy dziecko przejawia zachowania agresywne:

  • Dawaj uwagę dziecku i stosuj pochwały słowne, gdy rozwiązuje trudności w sposób spokojny. Możesz również pozwalać pobawić się ulubioną zabawką, aby jeszcze bardziej wzmocnić umiejętność radzenia sobie z trudnościami.
  • Nie stosuj kar – celem nie powinno być ukaranie dziecka, ale znalezienie i poznanie przyczyn takiego zachowania, co więcej kara może być też odczytywana jako forma uwagi i wzmacniać zachowania agresywne.
  • Warto przyjrzeć się swoim i innych domowników reakcjom na różne sytuacje. Może dziecko bierze z kogoś przykład?
  • Poświęcaj czas dziecku na rozmowy, pomagaj mu nazywać swoje emocje, wyjaśniaj dlaczego je odczuwa.
  • Zwracaj uwagę na to co dziecko ogląda w telewizji, na tablecie. Oglądajcie, czytajcie bajki razem i rozmawiajcie o nich.
  • Szukajcie różnych akceptowalnych społecznie sposobów rozładowywania napięcia.

Drogi rodzicu jeśli bardzo Cię martwi zachowanie Twojego dziecka, zawsze możesz je skonsultować ze specjalistą.

Bibliografia:

Katarzyna Konopka Emocje, Sposoby radzenia sobie z agresją w grupie rówieśniczej.FORUM, Poznań 2015

Ilg Frances L, Bates Ames Louise, Baker Sidney, Rozwój Psychiczny Dziecka od 0 do 10 lat, GWP, Sopot 2018